Thị trường tiền mã hóa toàn cầu đã chứng kiến một sự kiện giảm đòn bẩy đáng kể vào ngày 21 tháng 3 năm 2025, khi các hợp đồng perpetual futures trải qua một đợt thanh lý khổng lồ lên tới 294,7 triệu đô la chỉ trong vòng 24 giờ. Làn sóng đóng vị thế cưỡng bức đầy kịch tính này, chủ yếu ảnh hưởng đến các nhà giao dịch đặt cược vào sự giảm giá, đã làm nổi bật sự biến động dữ dội và các rủi ro vốn có trong lĩnh vực phái sinh tiền mã hóa. Do đó, sự kiện này trở thành một trường hợp nghiên cứu quan trọng giúp hiểu rõ cơ chế thị trường và các quy trình quản trị rủi ro.
Thanh lý Perpetuals tiền mã hóa: Phân tích dữ liệu
Dữ liệu thanh lý cho thấy một xu hướng rõ ràng và áp đảo. Cụ thể, những người bán khống là bên chịu thiệt hại nặng nề nhất trong đợt biến động này. Bitcoin (BTC), đồng tiền dẫn đầu thị trường, chiếm phần lớn tổn thất. Các nhà giao dịch đã chứng kiến 186 triệu đô la bị đóng cưỡng bức ở các vị thế perpetual futures của BTC. Đáng chú ý, 91,26% trong số này, tương đương khoảng 169,7 triệu đô la, đến từ các vị thế bán khống bị kẹt khi giá tăng mạnh.
Ethereum (ETH) ghi nhận xu hướng tương tự, dù ở quy mô nhỏ hơn một chút. Mạng lưới này ghi nhận 78,27 triệu đô la thanh lý perpetual ETH. Trong đó, các vị thế bán khống chiếm 74,91%, tương đương khoảng 58,6 triệu đô la. Trong khi đó, perpetual XRP chứng kiến 30,44 triệu đô la bị thanh lý, với các vị thế bán khống chiếm 82,02% hay khoảng 24,97 triệu đô la tổng số. Dữ liệu này nhấn mạnh đây là hiện tượng toàn thị trường chứ không phải sự cố riêng lẻ của một tài sản nào.
Hiểu cơ chế của một đợt short squeeze
Sự kiện này là ví dụ điển hình cho một short squeeze trong thị trường tài sản số. Short squeeze xảy ra khi giá một tài sản tăng vọt. Các nhà giao dịch đã vay và bán tài sản đó với kỳ vọng giá giảm (bán khống) sẽ phải đối mặt với khoản lỗ ngày càng lớn. Khi giá tăng, những người này hoặc phải bổ sung thêm tài sản đảm bảo để duy trì vị thế, hoặc bị sàn giao dịch tự động thanh lý. Việc mua vào bắt buộc để đóng các vị thế bán khống thua lỗ này càng tạo áp lực tăng giá, có thể châm ngòi cho các đợt thanh lý dây chuyền tiếp theo.
Vài yếu tố có thể dẫn đến short squeeze trên thị trường tiền mã hóa:
- Đòn bẩy: Hợp đồng perpetual thường cho phép sử dụng đòn bẩy cao, đôi khi vượt quá 100x. Điều này vừa khuếch đại lợi nhuận tiềm năng, vừa tăng rủi ro rất lớn.
- Funding Rates: Các khoản thanh toán định kỳ giữa vị thế mua và bán giúp giữ giá hợp đồng perpetual sát với giá giao ngay. Funding rate dương liên tục sẽ khiến việc giữ vị thế bán khống trở nên đắt đỏ.
- Sự thay đổi tâm lý thị trường: Sự xuất hiện đột ngột của tin tích cực hoặc các lệnh mua lớn có thể đảo ngược hướng đi của thị trường rất nhanh.
Bối cảnh lịch sử và khả năng phục hồi thị trường
Dù đáng chú ý, sự kiện thanh lý 294,7 triệu đô la không phải là chưa từng có trong lịch sử. Ví dụ, thị trường tiền mã hóa từng chứng kiến khối lượng thanh lý vượt 1 tỷ đô la trong một ngày, như sự sụp đổ của Luna/Terra vào tháng 5 năm 2022 hay hiệu ứng domino FTX tháng 11 năm 2022. Tuy nhiên, sự kiện gần đây nổi bật bởi nó xảy ra mà không có chất xúc tác vĩ mô tiêu cực lớn hay sự cố sàn giao dịch. Thay vào đó, nó có vẻ là kết quả của các động lực thị trường tự nhiên và các vị thế sử dụng đòn bẩy cao.
Các nhà phân tích thường so sánh dữ liệu này để đánh giá mức độ đòn bẩy và rủi ro thị trường. Việc thanh lý tập trung chủ yếu ở các vị thế bán khống cho thấy thị trường đã quá bi quan hoặc quá chật chội ở phía bán trước khi giá đảo chiều. Đợt thanh lý này có thể giúp thị trường trở nên lành mạnh hơn, giảm đòn bẩy, từ đó khả năng biến động giảm đi trong thời gian ngắn sau đó.
Tác động rộng hơn đến nhà giao dịch và sàn giao dịch
Tác động tức thì của một đợt thanh lý dây chuyền như vậy là hai mặt. Thứ nhất, các nhà giao dịch cá nhân và quỹ sử dụng đòn bẩy phải chịu thua lỗ trực tiếp về vốn. Khoản lỗ này có thể toàn bộ nếu tài sản thế chấp của nhà giao dịch bị xóa sạch. Thứ hai, quá trình này kiểm tra độ vững chắc của hệ thống quản lý rủi ro ở các sàn phái sinh. Hệ thống thanh lý hiệu quả là rất quan trọng để tránh tổn thất lan sang các nhà giao dịch khác hoặc ảnh hưởng khả năng thanh toán của sàn. Việc xử lý trơn tru gần 300 triệu đô la thanh lý mà không ghi nhận sự cố hệ thống cho thấy hạ tầng sàn giao dịch đã trưởng thành hơn.
Hơn nữa, những sự kiện như vậy cũng ảnh hưởng đến hành vi giao dịch trong tương lai. Chúng là lời nhắc nhở rõ ràng về rủi ro khi sử dụng đòn bẩy cao, đặc biệt trong thị trường hoạt động 24/7 với biến động giá mạnh. Do đó, các biện pháp quản lý rủi ro như đặt lệnh dừng lỗ và duy trì tỷ lệ đòn bẩy thấp hơn lại được cộng đồng giao dịch chú trọng hơn.
Kết luận
Sự kiện thanh lý perpetuals tiền mã hóa trị giá 294,7 triệu đô la đã cho thấy rõ nét môi trường giao dịch phái sinh tiền mã hóa đầy rủi ro. Ảnh hưởng bất cân xứng lên người bán khống cho thấy tâm lý thị trường có thể đảo chiều rất nhanh, kéo theo các làn sóng thanh lý vị thế sử dụng đòn bẩy. Sự kiện này tiếp tục khẳng định tầm quan trọng của việc quản trị rủi ro thận trọng đối với những người tham gia thị trường perpetual futures. Cuối cùng, dù biến động này tạo ra cơ hội, nó cũng đòi hỏi sự tôn trọng đối với các lực lượng thị trường mạnh mẽ đang vận hành.
Câu hỏi thường gặp
Q1: Hợp đồng perpetual futures tiền mã hóa là gì?
A1: Perpetual futures là các hợp đồng phái sinh cho phép nhà giao dịch đầu cơ vào giá tiền mã hóa trong tương lai mà không có ngày đáo hạn. Chúng sử dụng cơ chế funding rate để bám sát giá giao ngay của tài sản cơ sở.
Q2: Vì sao các vị thế bán khống bị thanh lý nhiều trong sự kiện này?
A2: Dữ liệu cho thấy giá của các đồng tiền mã hóa lớn như BTC và ETH đã tăng trong giai đoạn này. Đà tăng giá này gây thua lỗ cho những người đặt cược vào sự giảm giá (bán khống), dẫn đến gọi ký quỹ và bị buộc phải thanh lý vị thế.
Q3: Đòn bẩy góp phần thế nào vào các đợt thanh lý lớn?
A3: Đòn bẩy cao khuếch đại cả lãi và lỗ. Một biến động giá nhỏ ngược hướng với vị thế đang sử dụng đòn bẩy lớn có thể nhanh chóng làm cạn kiệt tài sản đảm bảo, buộc sàn giao dịch phải tự động đóng vị thế để tránh âm số dư.
Q4: Sự kiện thanh lý 294,7 triệu đô la có được xem là lớn không?
A4: Dù đáng kể, nhưng đây là một sự kiện ở mức trung bình trong lịch sử. Thị trường phái sinh tiền mã hóa từng chứng kiến khối lượng thanh lý trong một ngày lớn hơn nhiều vào các cuộc khủng hoảng lớn, tuy nhiên sự kiện này nổi bật bởi ảnh hưởng tập trung vào phía bán khống.
Q5: Nhà giao dịch nên làm gì để quản lý rủi ro thanh lý?
A5: Nhà giao dịch có thể áp dụng nhiều biện pháp quản trị rủi ro: sử dụng đòn bẩy thấp, đặt lệnh dừng lỗ để tự động thoát vị thế ở mức giá xác định, liên tục theo dõi tỷ lệ ký quỹ và tránh tập trung quá mức vào một hướng giao dịch.
